Αντιπρύτανις Ανάπτυξης, Διεθνών Σχέσεων και Εξωστρέφειας
Καθηγήτρια Τμήμα Φιλολογίας
Αναπλ. Διευθύντρια Ινστιτούτου για την Έρευνα στην Εκπαίδευση και τις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες (ΠΑΚΕΚ-ΠΚ)
Πανεπιστήμιο Κρήτης
Ελένη (Μελίνα) Ταμιωλάκη
- 1 Με τι ασχολείται η έρευνά σας;
-
Μελετώ τα κείμενα της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, ειδικότερα τους αρχαίους ιστορικούς και τους φιλοσόφους της κλασικής εποχής (5ος και 4ος αιώνας π.Χ). Με ενδιαφέρουν κυρίως η θεωρία για τη συγγραφή της ιστορίας (πχ ιστορικές μέθοδοι, αφηγηματικές τεχνικές, μοτίβα), αλλά και η πολιτική σκέψη στην αρχαία Ελλάδα, ερωτήματα σχετικά με την έννοια της ηγεσίας, με τα πολιτεύματα, με τον πόλεμο και την ειρήνη. Τα τελευταία χρόνια με ενδιαφέρουν πολύ και οι ψηφιακές αναπαραστάσεις των αρχαίων εννοιών, ένας τομέας που αναπτύσσεται με άλματα στην εποχή μας.
- 2 Γιατί είναι σημαντική;
-
Η μελέτη των αρχαίων κειμένων είναι πάντα επίκαιρη. Μας βοηθάει να κατανοήσουμε τον εαυτό μας, τον κόσμο και την κοινωνία: για παράδειγμα, οι αναλύσεις του Θουκυδίδη για την ψυχολογία του πολέμου είναι διαχρονικές (ας θυμηθούμε την αναφορά που έκανε πρόσφατα ο Κινέζος Πρόεδρος στην «παγίδα του Θουκυδίδη»). Είναι σημαντικό επίσης ότι οι δεξιότητες που αποκτάει κανείς μέσω της μελέτης της αρχαίας λογοτεχνίας (κριτική σκέψη, προσοχή στη λεπτομέρεια, εκ του σύνεγγυς ανάλυση κλπ.) μπορούν να αξιοποιηθούν σε πολλούς κλάδους: εκπαίδευση, έρευνα, πολιτισμός, επιχειρήσεις. Γι’ αυτό θα έλεγα ότι οι Κλασικές Σπουδές (και οι ανθρωπιστικές επιστήμες, γενικότερα) μοιάζουν με τον κορμό ενός δένδρου, που έχει πολλά παρακλάδια.
- 3 Tι σας ενέπνευσε να ακολουθήσετε αυτό το δρόμο;
-
Ο πατέρας μου ήταν φιλόλογος και η μαμά μου είναι φυσικός. Φαίνεται όμως ότι επιρροή του πατέρα μου υπήρξε πιο καθοριστική: όταν ήμουν 3 ετών, μού είχε μάθει τα ζώα και στα νέα ελληνικά και στα αρχαία. Στη συνέχεια, γοητεύτηκα από τη νέα ελληνική λογοτεχνία, ποίηση και πεζογραφία: από το δημοτικό διάβαζα Καζαντζάκη, Παπαδιαμάντη, Καβάφη, Ελύτη, Σεφέρη. Όταν έφτασα στο λύκειο και έπρεπε να διαλέξω τι θα σπουδάσω, ενώ αρχικά αμφιταλαντευόμουν ανάμεσα σε διάφορες επιλογές, ενδεχομένως πιο «κατάλληλες» για επαγγελματική αποκατάσταση (Νομική, Ιατρική κλπ.), τελικά συνειδητοποίησα ότι κατά βάθος ήθελα να συνεχίσω να ασχολούμαι με τα κείμενα, ήθελα να κάνω το χόμπυ μου επάγγελμα. Έτσι επέλεξα να σπουδάσω Φιλολογία: αποφοίτησα από το Τμήμα Φιλολογίας του ΕΚΠΑ (Τομέας Κλασικών Σπουδών). Στη συνέχεια έκανα μεταπτυχιακό και διδακτορικό στο Παν/μιο της Σορβόννης, πάλι στα αρχαία ελληνικά.
Η έρευνα, ωστόσο, είναι κάτι διαφορετικό από αυτό που θα λέγαμε «διάβασμα»: δεν σημαίνει ότι σε όποιον αρέσει το διάβασμα ή η λογοτεχνία, θα γίνει απαραίτητα καλός ερευνητής. Καθοριστικό ρόλο για να ακολουθήσω την έρευνα έπαιξε η εκπαίδευση και καθοδήγηση που έλαβα από εμπνευσμένους δασκάλους και ερευνητές: ο Ιωάννης-Θεοφάνης Παπαδημητρίου (1932-2021) ήταν ο πρώτος Καθηγητής που μού ανέθεσε ερευνητική εργασία, όταν ήμουν προπτυχιακή φοιτήτρια στο ΕΚΠΑ, και θα έλεγα ότι με μύησε στην ερευνητική δουλειά, στις δυσκολίες και τις προκλήσεις της· ο Paul Demont, επιβλέπων του μεταπτυχιακού και του διδακτορικού μου στη Σορβόννη, μού έμαθε τη σημασία της σαφήνειας και της σύνθεσης· ο Kurt Raaflaub (1941-2023), Καθηγητής στο Παν/μιο Brown των ΗΠΑ, όπου πραγματοποίησα ερευνητική επίσκεψη ως διδακτορική φοιτήτρια, με έμαθε να θέτω σύνθετα ερωτήματα, να σκέφτομαι «έξω από το κουτί», να μη διστάζω να διαφωνήσω όταν έχω τεκμηριωμένα επιχειρήματα, να παρουσιάζω τα ευρήματά μου με πειστικό και ολοκληρωμένο τρόπο. Νιώθω πολύ τυχερή που είχα αυτούς τους δασκάλους.
- 4 Τι σας αρέσει περισσότερο στην έρευνα;
-
Η έρευνα είναι μια επίπονη αλλά και γοητευτική διαδικασία: μου αρέσει να θέτω τα ερευνητικά ερωτήματα, να συλλέγω τα δεδομένα μου, να μελετώ σε βάθος τις επιστημονικές απόψεις και να συμμετέχω ενεργά στον επιστημονικό διάλογο. Μού αρέσει να εντοπίζω «προκαταλήψεις», «πεπατημένες οδούς», που πρέπει να ανατρέψω. Ως ερευνητές/τριες, κρινόμαστε συνεχώς: όταν υποβάλλουμε ένα άρθρο σε ένα έγκριτο περιοδικό, όταν διεκδικούμε ένα ερευνητικό πρόγραμμα κλπ. Η δουλειά μας έχει σίγουρα απογοητεύσεις, αλλά μάς δίνει και μεγάλες χαρές: η χαρά να βλέπουμε τη δουλειά μας να έχει επιρροή και να αναγνωρίζεται και η χαρά να μπορούμε να καθοδηγούμε τη νέα γενιά είναι για μένα οι μεγαλύτερες.
- 5 Τι συμβουλή θα δίνατε σε ένα παιδί που αγαπά την επιστήμη;
-
Θα έλεγα ότι η αγάπη για την επιστήμη δεν αρκεί. Για να προχωρήσει κανείς, θα χρειαστεί, εκτός από την αγάπη, να οπλιστεί και με άλλες αρετές: υπομονή, επιμονή, αλλά και ταπείνωση (με τη θεολογική έννοια: της μετριοπάθειας). Θα πρέπει να μάθει να δέχεται την κριτική αλλά και την αποτυχία, να βελτιώνεται και να εξελίσσεται συνεχώς, να μην επαναπαύεται. Ο δρόμος της επιστήμης και της έρευνας δεν είναι μια ευθεία γραμμή.
- 6 Fun fact: Πείτε μας κάτι που δεν γνωρίζουν πολλοί για εσάς
-
Οι διορθώσεις που κάνω στον εαυτό μου, χειρόγραφα πάνω στα προσχέδια των μελετών μου, μέχρι να καταλήξω στο τελικό κείμενο, είναι τόσες πολλές, που μοιάζουν με το ημερολόγιο ενός τρελού.